ABD ile Afganistan arasında ne fark var? Spinoza yorumluyor

Danimarkalı Kalvinist Teolojist Guillaume de Blyenbergh Spinoza ile yapmış olduğu yazışmalarında Spinoza’ya şunu der:

“Anlaşıldığı kadarıyla bütün ahlaki meseleyi belli bir kudret derecesi olan “ben”in ilişkilerine uyan, hoşuna giden ile gitmeyen arasındaki farklılık üzerine kuruyorsunuz; yani bir “öznellik”… Ve bu öznellik açısından kusur ile erdemi ayırt eden şeyin ne olduğu felsefenizde tümüyle eksik. Kusur ile erdem, sisteminizde yalnızca bir hoşlanma meselesi halinde… “

Bunun üzerine Spinoza’nın Blyenbergh’e verdiği cevap bir bakıma bütün felsefesinin özünü dışa vurur:

“Tamam, Neron’un annesini öldürmesi bir erdemsizliktir. Ama insanlar aynı şeyi, annesini “bedeninin aynı hareketiyle” yani bir hançeri tutup bir bedene daldırma hareketiyle öldüren Orestes için neden söylemiyorlar? Doğa ve Tanrı açısından bakıldığında, Neron’un annesini öldürüşündeki “olumlu unsur” bunun bir suç olmadığını gösterir.”

Buradan bakıldığında metinde bahsedilen cinayetlerin sanki aynı türden cinayetler gibi sunulduğunu görüyorum. Metne göre; Orestes annesini, babasının intikamını almak için öldürürken, Neron annesini yönetimi tek başına ele geçirmek için öldürüyor. Spinoza’nın bunları aynı kefeye koymasında bir anlam olmalı. Bize farklı görünen niyetler ona aynı gözükmektedir. İlk olarak bunu çözmemiz icap ediyor. Burada esas mesele iktidar ile olan ilişki sanki. İki olayda da iktidara yönelik adımlar annelerinin cinayetlerini mümkün kılıyor. Spinoza da Ethica’sında iktidarın aklın önündeki en büyük engel olduğunu söylüyor. Orestes de, Neron da bizce farklı görünen amaçlar için annelerini öldürseler de esasında Spinoza’nın iktidar dediği daha sonra despotizm diye formüle ettiği unsur uğruna bu cinayetleri işliyorlar.

Bu yakaladığımız noktanın güvenlik ile ilgisi ise iktidarın güvenliği noktasında ortaya çıkıyor. Demokrasisi gelişmiş bir devletin güvenliği ve savunma meşruiyeti ne kadar geçerli ise, despot bir tiranın elindeki devlet aygıtının da güvenliği o kadar geçerlidir. Bir örnek ile açıklamaya çalışayım. Örneğin ABD’nin Afganistan’a müdahalesi… ABD’nin amacı kendi güvenliğini sağlamaktı. Peki ya Afganistan’ın güvenliği? Bu hiç dikkate alınmadı. Çünkü Afganistan’ın basında Taliban denen baskıcı, otoriter güç vardı. Ama ABD de Afganistan da bir iktidara sahip devletlerdi. Burada bence iki güvenlik algısının da dolayısıyla güvenlik için saldırı algısının da aynı anlama geldiğini söylemek gerekir Spinoza’ya göre. Bu örnekte dünya kamuoyunca ABD, Orestes’in rolünü oynarken, Afganistan ise Neron’dur. Ve tüm dünya kamuoyuna farklı gözüken güvenlik algılarının Spinoza’nın imgelem dünyasında aynı kulvarda olduğunu söyleyebiliriz. Tabii burada örnekler farklılaştırılabilir. Ama bence iki cinayetin temelinde de bu güvenlik algısının olduğu düşünülebilir.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s