Raghuram Rajan: Sosyal yardımlar toplumdaki eşitsizliğin regüle edilmesi için yapılıyor

Kapitalizmin geleceği üzerine bugünlerde laf söyleyen ekonomist çok. Chicago Üniversitesi Profesörü Raghuram Rajan bu ekonomistlerin başında geliyor. Rajan ile Turkishtime dergisi için konuştuk. Aşağıda yaptığımız küçük alıntıda Profesör Rajan Hindistan’da olduğu gibi Türkiye’de de toplumsal eşitsizliğin üstünü örtmek için sosyal yardımların kullanıldığını söylüyor.

“Fay Hatları” isimli kitabınızda kapitalizmin fay hatlarının görünmez olduğuna dikkat çekiyorsunuz. Bu fay hatları halen görünmez bir tehdit niteliği taşıyor mu?
ABD’de ekonomik eşitsizlik üzerine yapılan çalışmalar daha görünür hale geldi. Occupy Wall Street hareketi bunun bir örneğini oluşturuyor. Hatta ABD Başkanı Barrack Obama bile bu duruma kampanyalarında vurgu yapıyor. Sağlık harcamaları ile ilgili Üst Mahkemeye intikal eden bir tartışma süreci de var. Cumhuriyetçiler sağlık harcamalarının ufak bir kısmının ödenmesi gerektiğini ifade ediyorlar. Dolayısıyla kitabımda bahsettiğim fay hatları daha görünür hale geldi. Politikanın bu sorunlara işaret etmesi de önemli bir gösterge. Genel sağlık sigortası bu politikaların bir örneği olarak değerlendirilebilir. Benzer durum gelişmekte olan ekonomiler için de geçerli. Hindistan’daki Kongre Partisi de Türkiye’de iktidarda olan AKP’ye benziyor. Hindistan’da köylere önemli düzeyde kaynak aktarılıyor. Bence bu tip politikalar yükselen eşitsizlik karşısındaki hassasiyeti yansıtıyor. Toplumda oluşan bu durumu regüle etmeye çalışıyorlar.

Daron Acemoğlu: A democracy is incompatible with arbitrary jailing of opponents and journalists

Daron Acemoglu is the one of most important economists of the history. In his recent book titled “Why Nations Fail” Mr. Acemoglu searches  social origins of prosperity and poverty. For Turkishtime -a monthly business magazine in Turkey, I made an interview with Mr. Acemoglu about his latest book. Here is the full text of the interview:

In your book titled “Why Nations Fail” you search social origins of prosperity, power and poverty. What differences are there between developed countries like USA and Europe countries and emerging ones like Turkey, Indonesia and India regarding these social origins? 

The main difference is in the institutions. Countries such as the United States, the United Kingdom, France, Germany and Canada have more inclusive economic institutions, supported by more inclusive political institutions, and that’s why they are richer. Inclusive economic institutions are those that provide greater incentives for innovation and investment, and a level playing field for their citizens so that people can deploy their talents. Inclusive political institutions are those that distribute political power more equally in society, so that politics is not hijacked by one person or a narrow group. India and Indonesia have typically not to encourage innovation investment or provided a level playing field. Their economic and political institutions have been more extractive, meaning that property rights are insecure, innovation is not encouraged, investment is blocked by entry barriers and as importantly, the educational institutions are so weak that most of their citizens do not have any way of using their talents and abilities (though both of these countries have been taking steps in more included directions over the last  two decades).
Turkey is somewhere in the middle. It is certainly not an African country, where a small elite runs everything, and it’s not even India or Indonesia. But we are still far from an environment in which the majority of the population  is able to use their talent or faces an environment conducive to investment and innovation.

It is seen that basic criteria for measuring nations’ economical success is action of political institutions in your book. Is not this criteria relative?
Measuring the inclusivity of political institutions can be challenging because the devil is in the details: does a democracy really ensure that political power is equally distributed? Does the fact that a president or prime minister is elected ensure that he will not act in arbitrary ways, repress the opposition, not enrich himself and his cronies? But the concept is not relative. I think there’s a big difference between societies in which political power is monopolized by a small segment of society, be they the economic elite, politicians or the military, and societies in which this political power is equally distributed. This difference is the topic of the book.

You claim that nations which created successful economical and political institutions are successful. There are lots of regulatory boards in Turkey that regulate various sectors. What should be done to provide these boards work effectively?
Some regulation is part of the market economy. But in many countries regulation is stifling, and it is there in order to either serve the interests of the bureaucracy or protect other businesses by creating cost barriers against their competitors. A lot of regulation in Turkey is discouraging business creation.

Turkish government try to promote Middle East capital to come to Turkey by using cultural and geographical issues. It also plans to be more strongful in Africa. Can Turkey become Singapore of the region?
I think Turkey should aspire to be more than the Singapore of the region. Singapore is an exceptional case, able to achieve growth despite its relatively non-democratic institutions that have concentrated political powers in the hands of Lee Kwan Yew, his family and his associates. It has grown nevertheless because of its unique location and the fact that its elites realize that the wealth of the country is generated by trade and trying to extract more resources from its businessmen would be self-defeating. That model is not generally replicable (when politics is so unequal, the economics tends to be unequal too), and Turkey should strive to be economically powerful but also democratic and respectful of its citizens.

In your book you claim that China uses political institutions to monopolize its political power and China economy which based on these institutions can not be sustainable. We experience that mostly in emerging markets there are powerful and authoritarian institutions in office. Will authoritarian political institutions become new trend for creating successful economy?
Authoritarian institutions are attractive to political leaders precisely because they give a lot of power to would-be autocrats. In the book, we explain why this type of authoritarian growth, based on catch-up and technology transfer will not be able to generate innovation and sustained growth. Having said that, it remains true that many countries in Africa will follow this path, because they already have strong elites in power and they are recovering from devastating civil wars and instability. But in all of these cases, as in China, such growth will be limited, and also will be very unequal (and associated with lots of repression in violation of civil and political rights).

How could you evaulate Turkey’s political institutions regarding this trend?
Turkey has made great strides towards democracy over the last decade. You cannot have an inclusive society and respect for civil and political rights under the shadow of the military. Turkey is moving in the right direction by bringing the military under civilian control. That’s all good. But there are also very worrying signs. A democracy is only as good as its respect for the rule of law, and it is incompatible with arbitrary jailing of opponents and journalists. Inclusive political institutions are more than democratic elections. They also require political power to be equally distributed even after a government comes to power. Turkey still needs to learn that. I hope that lesson will not be learned through another cycle of repression authoritarian politics.

You claim that innovation is the strongest requirement for creating sustainable economy. What kind of politics should be implemented to create effective innovation atmosphere?
Openness to new ideas, new people and new technologies. A level playing field. Good educational institutions. Secure property rights.

Recent reports about China show that China’s innovation atmosphere is being improved. Can we say that the main trend in China is to shift from “cheap and imitation” technology to effective innovation?
That’s what’s being tried. But you cannot have innovation under the iron grip of the Communist Party. The lessons from the Soviet Union are applicable to China also.

By referring Anne Krueger’s thesis, Turkey and South Korea had similar qualifications. But South Korea has gained successful steps comparing with Turkey. Why did not Turkey become like South Korea? What should be done to become like South Africa? Although Turkey has successful macroeconomics figures its position in competition leauge is not so good. What are the main reasons of that?
Turkey has been growing, but it still a middle-income country. It’s business environment still compares badly to those of other nations and that’s why when international organizations to their rankings, Turkey is in the middle of the pack. That’s not what it should aspire to be.

Turkey aims to become one of world’s ten biggest economy in 2023. Is this realist aim regarding recent Turkey’s political economy? What should be done to achieve this aim?
Why should we set ourselves goals about our overall GDP? That’s a bad way of thinking about things. It’s the Cold War way of thinking about things. We should aspire to increasing GDP per capita, the living standards of the Turkish people. Taking pride of a large GDP is like taking pride of a high fertility rate. Turkey doesn’t need a high fertility rate. It needs rapid and sustained economic growth.

In Wall Street Journal Dalibor Rohac wrote this for your book: “(…)It is true, as the authors argue, that “poor countries are poor because those who have power make choices that create poverty.” But even if choices over policies and formal rules are guided by purely economic considerations, they are informed by expectations and beliefs of the policy makers, and by the prevailing social norms” How could you evaulate this review?
Yes of course. Norms and expectations matter. Those are part of the informal workings of institutions. But those are really hard to quantify. At the end, they are also determined by how the politics in a society works. That’s why we have focused much more on political factors. But one can develop a more complete picture if one combines our theory with a detailed theory of the workings and evolution of social norms.

Başbakan’ın Alman vakfı çıkışının perde arkası

Yaklaşık 2,5 sene önce Türkiye gazeteciliğinin medar-ı iftarı, enternasyonel şalalası Express dergisinde yerel seçimlerin ardından AKP’nin rant haritasındaki değişim ile ilgili bir deneme yapmaya çalışmıştım. (“Rant haritasında son durum”, Express sayı:94 25 Nisan-25 Mayıs 2009, s.26-27) O zaman orada gözüken fotoğrafın şimdilerde Başbakan’ın Alman vakıfları ve Almanya ile ilgili çıkışının ekonomi politik nedenlerinin kimilerini ortaya koyduğunu gözlemlemek mümkün. Zira o zaman gözüken tabloda AKP’nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu’da kimi önemli belediyeleri kaybettiği, böyle olunca o belediyelere akan Avrupa kaynaklı hibe ve kredilerden AKP’li belediyelerin mahrum kaldığı gözüküyordu. Bu rantın AKP için önemli bir unsur olduğunu da araştırmacıAli Ekber Doğan’ın tezlerine dayanarak açıklamıştım. Doğan, Express’e daha önce verdiği söyleşide AKP’nin yandaşlarını doğrudan belediyelere yerleştirmediğini, belediyelerin elindeki hizmet üreten kurumların belediye bünyesi dışına alındığını ve sonrasında taşeronlara devredildiğini söylüyordu. Böylelikle belediyelerin etrafında iş yapan yeni bir sınıfın varlığına dikkat çekiyordu. Kolaylıkla tahmin edilebileceği gibi o sınıf için belediyelere akan her türlü kaynağın büyük önemi bulunuyordu. O zamanın rakamları ile belirtelim: AB’nin 1996-2006 yılları arasında Türkiye’ye ayırdığı 846 milyon Euro’luk kaynağın 301 milyon Euro’su Doğu ve Güneydoğu illerine gitmişti. Şimdi Başbakan bu fonların ‘tehlikeli eller’e gittiğini söylerken bu gerçek karşısındaki agresifliğini ortaya koyuyor. Eskiden partisinin belediyelerine giden ama sonra ‘başka’ ellere geçen fonları bu yüzden şeytanlaştırmaya çalışıyor. 

Mehmet Altan röportajı: AKP umuttu ya şimdi

Türkiye ekonomisini dikkatle takip eden tutarlı ekonomistlerin başındaki isimlerden biri o. Ama birçok şapkası olan ve tam da bu yüzden değerli olan bir ekonomist. Mehmet Altan akademisyen şapkası ile Türkiye ekonomisini takip ederken dünyadaki gelişmeleri de yakından inceliyor. Gazete köşe yazarlığı ile somut gelişmeleri görüyor, basit dille anlatıyor. Aslında ekonominin içinde bulunduğu karmaşık durumun tam da bu nitelikte bir ekonomist tarafından tercüme edilmesi gerekiyor. Bu yüzden çalıyoruz Mehmet Altan’ın kapısını. Dünyada mortgage krizi ile tetiklenen finansal krizden kopuş teorisine, Türkiye’nin bu kriz halindeki ekonomik parametrelerinin yorumundan GAP Eylem Planı’na kadar birçok alanda yorumlarını paylaşıyor. Biraz karamsar. Hükümetin de ilk döneminde gösterdiği performansını tekrar göstermesini bekliyor.

Son zamanlarda George Soros, Alan Greenspan gibi kapitalizmin önemli isimleri finansal krizden sonra eleştirel bir tavır içerisine girdiler. Bu isimler sistem sorunundan bahsederken Türk işadamları da bu sorgulamaya katıldı. Böyle bir ortamda siz sistemin dönüşüm geçirdiğine inanıyor musunuz?
Bence dünya komünizme gidiyor. Çünkü Marx’ın söylediği artık değer ancak fabrika sürecinde ortaya çıkan bir sonuç. Fabrikalar azaldığı vakit bu anlamda sömürü de, sömürü hadleri de değişiyor. Sömürü Marx’a göre ancak fiili fabrika ortamında sermaye ile emeğin bir araya geldiği ortamda oluşur. Bu ortadan kalkıyor. Çalışma saatleri azalıyor. Marx’ın Kapital’i yazdığı zamanda ortalama bir kişi ayda 4.500 saat çalışırken şimdilerde 1.500 saat çalışıyor. İnsanlar arasındaki sınıfsal farklar kalkıyor. Mekan içinde de teknoloji herkese daha yaygın şekilde sağlanıyor. İkincisi bu söylediğiniz unsurların ortaya çıkmasını sağlayan şeylerden bir tanesi aynı sanayi devrimi sırasındaki tablodan kaynaklanıyor. Tablo aynı ama niteliği değişik. Sanayi devrimi insanlara topraktan fabrikaya geçerken bazı imkanlar vermiştir. İstihdam sağlamıştır. O devrin insan tipi ile sanayi sonrası devrimi sonrası bilgi çağının istihdam etmek istediği insan tipi arasında farklar var. Bu çağda bir makine kolunu sabah akşam aynı şekilde indirip kaldırmaktan öte, bir yaratıcılığın bir zihinsel buluşun esas alındığı, zihinsel yaratıcılığı sağlayacak bir insan tipi istiyorlar. Şimdi bu çok kolay bulunacak bir tip değil. Bu kadar nitelikli insan talep edilmesi zorluk yaratıyor. Sanayi devrimi sonrası talep edilen insan tipinin yaygınlaşması bir zamana ihtiyaç duyuyor. Zaten içinde yaşadığımız yeniçağın en büyük soruları da “Bu nasıl olacak?”, “insanlar zihinsel yaratıcılar haline nasıl gelebilecek?”, “Bu yeni çağı algılayanlarla algılamayanlar ve buna tutunanlarla tutunamayanlar arasındaki dengesizlik nasıl giderilebilecek?” Bütün bu sorduğunuz sorunun içindeki arayışlar bunu önemsiyor. Mesela yeni dönemde Afrika’yı ne yapacağız? Afrika’yı bu çağa nasıl uyduracağız? Çünkü insanların nitelikli hale gelmemeleri halinde bu dengesizlik giderilmediği halde tutunamayanların sayısı artık tutunanlardan daha fazla arttığı vakit bu süreci tamamlamak zorlaşıyor. O bağlantıların bir şekilde ifade edilmesi olarak algılıyorum bunları. Ama bunları daha iyi değerlendirmek için sanayi devriminin anılarına gitmek lazım. Kriz dönemlerinde bu sıkıntılar oluyor. Mesele şu: Bunları daha hızlı nasıl aşabiliriz? Bu tahribatı nasıl bir şekilde aşağıya çekebiliriz?

Dünya ekonomisindeki sıkıntı ilk başta finans piyasalarında kendini gösterdi. Bu durum sistemin akil adamlarında bir regülasyon ihtiyacı getirdi. Finans piyasalarındaki bu düzenlemeler sizce ne kadar radikal olacak?
Dünyadaki kriz aslında sanılandan ziyade daha derin bir kriz bence. Çünkü bu Wall Street ile Silikon Vadisi arasındaki uyumsuzluk krizi. Yani sanayi sonrası sektörlerin gelişiminde bir sıkıntı yok ama para piyasalarının mantığı eski mantıkta takılmış kalmış durumda. Artık Peter Drucker’ın söylediği gibi büyümeyi sağlamak için araştırma geliştirme harcamaları yeni buluşlar olması gerek. Onun yerine ipoteklere dayanıyorlar. Bu Amerika’daki ipotek gelişmelerinde dönüşü olmayan taleplere de cevap verildiğini görmemiz gerekiyor. Neler olduğuna baktığınız vakit bir değişime bir dönüşüme, bir çağ dönümüne giriyoruz. Bir devrim yaşıyoruz. Çok etkili olmuyor. 1750’lerdeki İngiltere’deki durumun aynısını yaşıyoruz. Bu bir süreç. Bu süreç zaman alıyor, zorlukları var, fırsatları var. Mesela bir taraftan da yavaş yavaş yol alıyor. Gıda krizi bunun bir göstergesidir. Yapılan bir araştırmada 2020 yılında dünya nüfusunun 1 milyar artacağı ama orta sınıfların 1,8 milyar artacağı bunun 600 milyonunun Çin’de olacağı, Hindistan ve Çin’de ciddi bir orta sınıf dönüşümünün olduğunun görüldüğü ve bunların tüketim taleplerinin ve kalıplarının Batılı gibi olduğu biliniyor. Bunun tüketim talebi değiştiği için gıda krizini yarattığı görülebilir. Aynı zamanda bugüne kadar görülmedik ölçüde dünya devi yaratmaya başlayan Ortadoğu ülkelerinin performanslarına dikkat çekiliyor. Yani bir taraftan da bu tarihsel dönüşüm yol alıyor. Bütün bunlara baktığınız vakit ortadaki resim bunun bir sanayi devriminin benzeri olduğunu ama daha derini olduğunu gösteriyor. Artıları eksileri ile bunu yaşıyoruz.

ABD’deki krizin bütün dünyayı etkileyeceği konusundaki teorilerin yanında bir de Çin ve Hindistan’ın bu krizden etkilenmeyeceğini iddia eden kopuş teorisi bulunuyor. Gerçekten de dünyada global kriz böyle bir seyir izleyebilir mi?
Şimdi ABD seçimlere gidiyor. Bununla ilgili bir sürü analiz var. Analizlerin büyük bir kısmı siyasi analizler. Seçim atmosferi de bu analizleri etkiliyor. Ama benim tespitim doğruysa ben burada çok detaylı bir çalışma yapmadım ama rakamlara baktığımda gözüküyor ki eğer para alışkanlıkları, para piyasaları ile üretim mahfilleri arasında bir uyumsuzluk söz konusuysa bu yaptığımız teknik doğruysa, bu bütün dünyayı etkiler.Tsunami gibi yavaş yavaş her yerde problem olur. Küçük bir resesyon olarak kalmaz.

Bu süreç yaşanırken Türkiye’yi nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye şu an itibariyle ekonomide artan bir sıkıntı ile karşı karşıya. Çünkü dünya Türkiye’nin umudunu satın alıyor. Avrupa Birliği sürecinde, IMF sürecinde AKP’nin ilk dönemindeki performansı Türkiye’nin geleceği itibariyle dünyada bir umut uyandırmıştı. Ama o umut şu anda eskisi kadar güçlü değil. Türkiye’de zemin bir belirsizlikle karşı karşıya. AKP’nin yavaşlaması, yaptığı hatalar, reformu durdurması, gereken atılımları yapması, sistemle anlaşma yollarını araması sorun yarattı. Onun için yabancı sermaye-global kriz de söz konusu zaten- tarafından yapılan doğrudan yatırımlarda bir azalma var. İşsizlik artmaya devam ediyor. Aynı zamanda küresel bir strateji yok. Daha çok katma değer kazanacak bir aşamaya geçilmesi açısından sıkıntılar var. 2008 itibariyle Türk ekonomisinin durumunu tehlikeli görüyorum.

Türkiye’nin genç nüfusu Avrupa’ya karşı bir avantaj olarak gözüküyordu. Bundan 20 yıl sonra da bu avantaj olacak mı?
Hayır, bu konjonktürel bir durum. Şu anda böyle bir avantajımız var ama bu avantajın kullanılabilmesi için bir eğitim ihtiyacı da ortaya çıkıyor. Örneğin İrlanda böyle bir avantaj yakaladı. İşgücü niteliğindeki gençlerini çok iyi eğitti ve Avrupa Birliği’nde şu anda zenginliğin en fazla arttığı ülke haline geldi. Şimdi Türkiye’de böyle bir avantaj var ama bu avantaj potansiyel bir avantaj. Bu avantajın işler hale gelebilmesi için genç kuşakları Avrupa Birliği’nin ihtiyaçları doğrultusunda çok ciddi eğitmemiz lazım. Varoşlardaki çaresiz gençlerle bu bir avantaj olamaz. O konuda ise böyle bir faaliyet göremiyoruz. Zaman içinde o avantaj kayboluyor. Sonra o size tekrardan dönüyor. Belirli bir zaman içerisinde yitirebilirsiniz o avantajı.

Başbakan’ın bu konudaki dediklerini nasıl değerlendirmek lazım? 3 çocuk demecini…
Başbakan’ın insanların özel hayatına karışması, bu şekilde direktifler vermesi gelişmiş ülkelerde rastlanabilecek bir davranış değildir. Türkiye’nin her vilayetinde besleyemediğin, eğitemediğin, bakamadığın çocukları hayata getirmenin manevi sorumluluğu ağırdır. Bu zaten çok özel bir şey. İki kişinin karar vereceği bir durum. Ama makro düzeyde böyle bir şeyi dile getirirken rakamlara baktığımızda doğum oranlarının düştüğü görülüyor. Bundan sonra kendini tekrar edemeyecek bir noktaya gelecek Türkiye’nin doğurganlığı. Onun da bir neticesi olduğunu düşünüyorum. Ama yöntemi bu tip tavsiyeler midir? Yoksa topluma anlatmak ya da bir şekilde maliye politikaları ile desteklemek midir? Onu bilmiyorum. Ama biz bu avantajı yani kendi kendimizi yenileyememe noktasına doğru ilerliyoruz.

Başbakan’ın açıkladığı GAP Eylem Planı, Türkiye ekonomisini nasıl etkiler?
O, bence ortalamanın üstünde bir çabayla oluşturulmuş bir bölgesel kalkınma modeli. Şayet uygulanabilirse o parti kaynak bir şekilde tabii ki önemli bir noktaya getirir. Orada baktığınız vakit elektrik, tarım, su vs. susuz tarımdan sulu tarıma geçmek, elektrik üretmek gibi bileşenler var. Dolayısıyla şu soru ortada duruyor: GAP’a yatırılan o para ile Türkiye’de daha fazla katma değer sağlanacak işlere yatırım yapılsaydı faydalı olur muydu? Yani bir katma değer açısından o problemi irdelemek lazım. Susuz tarımdan sulu tarıma geçmek için bir mücadele verildiği zaman toplumlar zenginleşir mi zenginleşmez mi diye de bir sormak gerekiyor. Tabii olumlu bir adım ama daha verimli bir hale gelebilir mi? Gerçekleşebilir mi? Umarım gerçekleşir. Ama gerçekleşmesi halinde acaba biz bu parayla daha fazla katma değer sağlayabilir miydik sorusunu sormak lazım. GAP’ın aslında çok verimli bir proje olmadığı vaka. Tarımdan kazanılacak parayı çok daha efektif olarak başka alanlardan yüksek teknolojili alanlardan kazanabiliriz ve toplumsal zenginliğimizi artırabiliriz. O zaman bunlar çok tartışılıyordu. GAP’ta o istediğimiz ürünü alsak acaba Türkiye’nin limanları bunu ihraç etmeye yeter mi? Bunun talebini kim oluşturacak? Dünyada tarım lehine bir gelişme var tamam. Bunlar konuşulurken böyle bir avantajlı durum yoktu ama. Yani bölgenin kalkınması açısından olumlu tabii gerçekleşirse ama daha fevkalade bir zenginliğin kaynağı olabilir mi bakmak lazım. Eylem Planı içerisinde Kürt sorununu bölgeyi kalkındırarak ve AKP’lileştirerek çözme gibi bir gayret var. Böyle bir gayretle bu sorunun ortadan kalkacağını düşünmüyorum. Çünkü Kürt sorunu sadece kalkınmaya bağlı bir mesele değil. Elbette sosyo-ekonomik gelişme insanların daha fanatik olmalarını engeller ama o bölgenin kültürünün, bakışının, dilinin, yaklaşımının farklı olduğunu da kabul etmek lazım. Eğer ortak bir ifade eksikliği varsa bunu yansıtmada kanallar çalışmıyorsa onun da sorunda önemli bir unsur olduğunu vurgulamak lazım.

AKP’nin AB konusunda iki farklı dönemi var. 3 Kasım’dan sonra AB konusunda cesur adımlar atıldı. 22 Temmuz’dan sonra ise bu atılım söndü. Bunun nedenleri nedir size göre?
Aslında onun cevabını ben de bilmiyorum. Yani AKP’nin bir şekilde bu devrimci, reformcu, dönüştürücü işlevinden vazgeçmesi statükoyla anlaşmaya kalkması, yeni arayışları bir şekilde ortadan kaldırması, unutturması, AB reformlarına devam etmemesi yani Ankara’daki sistemi dönüştürmek değil de sistemin bir parçası olarak kalmak gibi bir amacı daha öne çıkarması nedenlerini bilmiyorum ama bir vaka. 12 Eylül rejimi ile ekonomik olarak demiyorum ama 12 Eylül rejimi ile bir şekilde demokratik bir hesaplaşmaya gitmeden bu partiler Türkiye partisi olamıyor. Ankara partisi olarak kalıyor. Aslında AKP’nin 2003 yılındaki icraatlarından beri ortaya çıkıyor ki aslında böyle bir talep var ama bunu ortaya koyacak bir irade bulunmuyor.

Yerel seçimler yaklaşıyor. Seçim dönemlerine baktığımızda seçimin olduğu yıl genelde ekonomi büyüyor. Takip eden yılda ise bir soğuma yaşanıyor. Bu seçim döneminde de bunu yaşayacak mıyız?
Şu an itibariyle enflasyonun tırmanıyor. IMF de onu söylüyor, TÜSİAD da aynı şeyi söylüyor. Bizde gerçekten enflasyonist bir büyüme modeli, para genişlemesi, mali disiplinin gevşemesi gibi bir durum var yani bu çok hayırlı bir durum değil.

Türkiye ekonomisi için hangi parametrelerin risk oluşturduğunu düşünüyorsunuz?
Bir kere bu reform süreci ekonomide tamamlanmadı. Yapısal reformların tümü tamamlanmadı. Dünya Bankası raporundan tutun da rekabete kadar. Rekabette çok daha geriyiz. Dünya ekonomisindeki rekabet sıralamasında son bir rapor gördüm 54 ülke arasında 47. sıradayız. Aynı zamanda küresel bir stratejimiz yok, daha büyük zenginlik üretebilecek dünya piyasalarında daha fazla pay almamızı sağlayacak bir Ar-Ge ile zenginleşme kavramı Türkiye gündeminin birinci maddesi değil. 30’lardan kalan bir iktisat mantığı başarılı olamaz. Onun için bütün bu örgütlenmeyi yeniden daha fazla nasıl zenginleşebiliriz diye gözden geçirmek lazım. Eksiklikleri gidermek lazım. Bizim devletimiz halen çok ağır. Son bir hazine raporunda İstanbul’un arazi stoku yüzde 34’ünün kamunun olduğu ortaya çıktı. Ankara’nın yüzde 27’si İzmir’in yüzde 20’si. Hala bu padişahlık mantığıyla devletin hakimiyetinin devam ettiği bir toplumda yapılması gereken düzeltilmesi gereken çok şey var.

(*) Barış Balcı ile birlikte yapılmıştır.

Ödeme Sistemleri, Ekim-Kasım-Aralık 2008, s.1, 36-39


AKP Ermenistan ile görüşmelere devam ediyor mu?

Türkiye’nin Ermenistan ile protokol imzalamasının ardından esen olumlu hava yerini sessizliğe bırakmıştı. Bu sessizliğe, 2010 yılının sonlarına doğru Abdullah Gül, Ermenistan Cumhurbaşkanı’nı protokoller konusunda cesaretli davranmaya davet ederek son verdi. Gül, Sarkisyan’ı bu yönde motive etmeye çalışırken Türkiye’nin protokollerin hayata geçirilmesi sürecinde eksiklikleri olduğunu da göz ardı ediyor gibiydi. 2011 yılında çekişmeli geçmesi beklenen bir seçim süreci yaşarken çoğu kimse Ermenistan protokolleri konusunda mevcut olan bu eksikliklerin giderilmesini beklemiyor. Zaten protokoller konusunda umutlar Türkiye’de de Ermenistan’da da seçimlerin olmadığı 2012-2013 dönemine ertelenmiş durumda.
AKP kurmayları, seçim yaklaşırken kamuoyu nezdinde bu meseleden uzak dururlarken belli seviyelerde bu sürecin gerektirdiği diyalogları devam ettirmeye çalışıyorlar. Ulusalcı tonu ağır basan yorumlarda “AKP Ermeniler ile görüşmeye devam ediyor” saptaması bir ihanet algısı yaratmaya hizmet ediyor. Ama meseleye soğukkanlı yaklaşanlar da protokol sürecinde AKP’nin Ermenistan tarafı ile görüşmeye devam ettiğini ifade ediyor. Agos Gazetesi Yazı İşleri Müdürü Aris Nalcı, protokoller ile ilgili geçtiğimiz donemde donduruldugu ile ilgili yapılan açıklamaların ardından birçok sivil ve bürokratik kurum ve kişinin Ermenistan’ı ziyaret ettiğini belirtiyor. Aynı şekilde Ermenistan’dan da birçok kişinin Türkiye’ye geldiğini ve temaslarda bulunduğunu anlatan Nalcı AKP’nin Dış İlişkiler Komisyonu görevlilerinin geçtiğimiz aylarda düzenlenen bir panelde de bu yönde açıklamalarda bulunduğunu söylüyor. Bu ifadeler seçim sürecinde kamuoyunda sekteye uğraması beklenen Ermenistan ilişkilerinin belli düzeylerde devam ettiğine ilişkin ipuçları veriyor. Tabii esas açılım seçimlerin gerçekleşmesinden sonra gelecek gibi görünüyor.